‘Hartelijk welkom op deze voor mij bijzondere dag. Mooi dat jullie erbij willen zijn als ik Bloed spreekt presenteer. De opdracht in het boek is voor jullie: Voor hen die nabij bleven in de periode dat we op afstand leefden.

De eerste schetsen van deze vertelling dateren van begin 2018, bijna zés jaar geleden.Vandaag zijn we vele versies verder.

De esséntie van de personages en de thematiek zijn gebleven: 

• Twee moeders: ‘Ma’ en Anna. Beiden met een eigen geheim. 
• Twee dochters: Eva en Geesje, die het geheim van hun moeders op het spoor komen en er alles over willen weten. 

Ik klutste beide zoektochten door elkaar met als brandpunt de reflectie van Eva en Geesje op hun ervaringen bij het opsporen van die geheimen: als ze elkaar zien of spreken. Op de fiets, onderweg boven een broodje tonijnsalade, append of aan de telefoon. Ach, zoals vrouwen van zekere leeftijd gewend zijn met elkaar om te gaan.

Deze opzet vond ik zelf nogal goed gevonden en snugger uitgewerkt… 

Die versie ging in januari 2023 naar de redacteur en in augustus naar de vormgever met de bedoeling de druk voor te bereiden. 

Totdat…, totdat ik in juli vorig jaar mijn vertrouwde avondrondje in Le Mas liep en dóórdacht over het woord stapeling dat mijn begeleider¹ mij in de laatste bespreking over deze vertelling had meegegeven. Een heerlijk woord om op te wandelen. Gaandeweg veranderde dat in de schaar erin. Ook lekker om op lopen… Na een paar honderd meter was het duidelijk. BLOED SPREEKT wordt één band met twee afgeronde vertellingen waarin Eva en Geesje niets meer met elkaar te maken hebben. 

De schaar erin zetten was een eitje. Ik ontdekte dat de vertellingen los van elkaar sterker werden. ‘De lezer heeft geen last meer van de constructie.’ De verhalen vertelden uiteindelijk zichzelf, zoals Renate Dorrestein ons al voorhield. 

*

Is dit werk autobiografisch? Jazeker, in de keuze van de woorden. Daarmee vertel ik over mezelf, … kind van ouders die met een dialect zijn opgevoed, een vader en moeder die met elkáár hun thuistaal spraken en met óns ABN. Ze vonden dat we Nederlands moest spreken. Dat was beter voor later. Dat is ze gelukt. Ik was tróts als mensen ‘uit het westen’ tegen me zeiden dat ze aan mij niet konden horen dat ik uit de Achterhoek kom… (Dat was een compliment. Daaronder hoorde ik natuurlijk dat dialect spreken of ennen inslikken niet in je voordeel was.) Tóen vond ik dat zelf eigenlijk ook… Nu weet ik beter. Je kunt het misschien niet horen, maar ik voel elke dag – met het ouder worden steeds sterker – dat die taal, die cultuur me hebben gevormd. Aan de woorden in Bloed spreekt is dus niets verzonnen.

De vertellingen zijn wél verzonnen net zoals de personages, ook al wandelen in de twee verhalen onderdelen van mensen rond die ik ken of heb meegemaakt. Dat is het mooie van schrijven: je kunt je personages vullen met onderdelen van mensen die je kent. Zoals we vroeger papieren poppen aankleedden. Je kon kiezen welk haar en welke kleding je die figuur wilde geven. Met het ontwikkelen van karakters gaat het net zo. Je stopt stukjes van jezelf, van anderen, je eigen ervaringen én observaties in de karakters. Daarmee leen je iets van anderen en van jezelf ten behoeve van een personage. Je ont-eigent die ander en jezelf niet. Ze blijven wie we zijn. Het personage is een optelsom van stukjes mens geworden.

*

Wat leerde ik de afgelopen jaren over schrijven?

Bij Proeven raakte ik in de ban van de komma: ik leerde dat de plaats van dit leesteken in een zín veel uitmaakt net zoals het wéglaten ervan.

In de laatste fase van Met de jaren was ik vooral bezig om vanuit een helikopterview naar een scene te kijken en me af te vragen wat ik tússen de personages kon laten gebeuren: wie zijn deze karakters in relatie tot de ander? Daaraan werken maakte die karakters sterker.

Bij Bloed spreekt legde mijn begeleider me drie begrippen voor: ‘Het gezegde’, ‘het ongezegde’ en ‘het onzegbare…’, begrippen van Robert McKee, schrijver en schijfdocent. 

Het ‘gezegde’ ligt voor de hand. Daarmee kun je aan de slag in dialogen en in beschrijvingen. Het ‘ongezegde’ wordt al moeilijker, maar het ‘ónzegbare’ in een vertelling opnemen is echt lastig, want hoe ‘vertel’ je iets tussen de regels zonder woorden. Eerst dacht ik nog dat het onzegbare beter past in de poëzie of in de muziek. Daarin beleef je het ‘onzegbare’ immers voluit. Vertel maar eens waarom je ontdaan bent door een muziekstuk.

Het onzegbare hoort ook in proza. Ik kom het tegen in de boeken die ik lees. Frank Nellen, De onzichtbaren, bijvoorbeeld. Lezend in dat boek zeg ik zomaar hardop wat er niet staat maar wel wordt bedoeld. Dat was me nog nooit overkomen. Het onzegbare een plek gevenmaakt proza krachtiger. Ik ben nog niet aan het begin om dit voor elkaar te krijgen, maar ik ga ermee door.

*

Manon, Katrien, Alf, Elly, Martin, Truus, Selma, Evelien, Erica, Hannah, Anita, Carla, Ellen, Lida en Eric bedank ik voor hun commentaar op deze vertellingen. Daarmee hadden zij invloed op het verhaal, het schrijfproces en op mij.

*

In mijn vólgende vertelling Brood van gisteren staan een broer en een zus centraal. Beiden hebben hetzelfde dilemma: ‘Hoe kan het toch dat we — komend uit hetzelfde nest —, zo verschillend zijn geworden?’ Ik verklap nu al vast dat in deze vertelling de betekenis van het dialect als eerste taal — ik noem het thuistaal — meer dan ooit aan de orde is. In 2026 of eerder hoop ik met jullie ergens te zijn om die vertelling te presenteren. 

*

Sinds 1 maart staat mijn nieuwe website online. Op dat platform vertel ik over de vier belangrijkste activiteiten in mijn leven nu: schrijven, coachen, tuinieren en wandelen. Die activiteiten beïnvloeden elkaar en houden mij scherp als ik ze in balans houd. Over dat proces schrijf ik op de site.

*

Bijna zes jaar na de eerste schetsen is Bloed spreekt hier beschikbaar in een oplage van 150 stuks. Te koop voor 19,90 euro. Het kostte me enige moeite om er geld voor te vragen. Totdat een van mijn maatjes tegen me zei dat het een manier is om mijn werk serieus te nemen. Tja.’