Een bijzondere ontmoeting heb ik in Frankrijk met Hélėne, zij is de schoondochter van vrienden van me. Zo vaak spreek ik haar niet maar als ze die middag naar me zwaait als ik langs haar huis wandel loop ik naar haar toe. Onder de appelboom wisselen we de gewone huis- en tuindingetjes uit… Zij leest geen Nederlands, Adrien, haar schoonvader wel. Enthousiast laat ze me weten dat hij Sara leest en haar bij elk bezoek het verloop van het verhaal vertelt. Van haar mag hij wel wat sneller lezen, want ze is benieuwd naar de afloop, begaan als ze is met Ceciel.

Hieronder plaats ik een aantal reacties van lezers op Sara, uiteraard met hun toestemming. Ik beperk me tot de reacties die ik schriftelijk ontving. Later dit jaar volgen nog meer reacties.

Zoveel lezers die schrijven dat ze ervaring hebben met een gestorven zusje of broertje, zelf van een tweeling zijn of — vooral vrouwen — die hebben geleden onder het juk van de katholieke kerk. Door Sara is die ervaring wakker geschud. Lezers uit Vlaanderen, alle delen van Nederland en Frankrijk zeggen allemaal hetzelfde: grote herkenning bij meerdere lagen in het verhaal. Dat doet mij goed natuurlijk en is een aanmoediging om door te gaan.

*

‘Sara is uit… wat prachtig geschreven An. Bijzonder en ontroerend en sommige dingen herkenbaar.’

Nirupa

*

‘Wat een tegenstellingen tussen Ciel en Jacob. Zo verweven met elkaar als kinderen en elkaar vanwege zijn roeping tot priester elkaar kwijtraken. Heel mooi hoe ze elkaar in Rome weer wat terugvinden. De woede van Ciel herken ik maar al te goed Wat me ook raakte was hoe alles verzwegen werd. Zo ben ik ook opgevoed. Dat Ik ben intens verweven met mijn tweelingzus. Dus snap ik waarom Jacob diep geschokt was toen hij hoorde dat hij een zusje had, bij de geboorte overleden. Wat schrijnend om dat pas later te horen.’

Anneke

*

‘Eindelijk Sara gelezen. Wat een aangrijpend verhaal: een verzwegen gebeurtenis in een familieleven wat daardoor zijn verstrekkende invloed behoudt. Deze tijd van het traditionele katholieke milieu is voor mij herkenbaar en wat heb je dat van alle kanten mooi doorgewerkt. Waarachtig. Je boek eigenlijk een “historische” roman. Soms voelde ik, gek genoeg, tussen de regels door een groot verdriet. Zeker in het begin van het boek. Sara was voor mij prettig leesbaar, er zit een mooie drive in het boek.’

Luus

*

‘Ik sla net de laatste bladzijde van Sara om en dicht. Prachtig, filmisch, generatie-beeld, klasse, vrouwen, homoseksualiteit, stad en platteland. Al min eigen thema’s in een weergaloos en meeslepend verhaal.’

Jan

*

‘Sara is een meeslepend verhaal. Je boek is prachtig geschreven, een zorgvuldig opgebouwd verhaal. Bijzonder zijn de vele lagen in je verhaal; liefde, verlies, verlangen, teleurstelling, hoop, hereniging maar ook het zwijgen én voorbij het zwijgen. ‘

Marysia

*

‘Ik heb Sara gelezen. Erg mooi. Zo liefdevol geschreven. Open en onderzoekend bij iedere personage uit het boek. De katholieke opvoeding en rituelen zijn zo herkenbaar voor me; mijn homoseksuele broer die misdienaar werd en ikzelf die vanaf mijn 8ste jarenlang in kerkkoortje zong en niets begreep van de preek. De Kerk vervolgens dankbaar ben dat ik heb leren vergeven. Daar ging het iedere mis over. Pas toen ik zelf zwanger was (33 jr) vertelde mijn moeder dat zij ooit bevallen was van een doodgeboren zoontje. Daar werd niet over gepraat. Het diepe leed dat jij beschrijft is mooi verwoord, herkenbaar hoe ik het heb gezien bij mijn ouders en zelf heb gevoeld. Ben nu opnieuw bezig met hoe klasse-verschillen mijn vriendschappen troebleren of juist verrijken in tijden van polarisatie. De verbazing van Ceciel over dat iemand uit een ander nest/klasse zo anders kan denken vond ik leuk om te lezen. Ik werd meegesleept door je verhaal door de zachtheid in je schrijven en de gedurfde zelfreflectie van Ceciel. Prachtig en aangrijpend einde over dreigende rouw.’

Marian

*

Nu, uren later, is je boek verslonden … Ik ben overrompeld, prachtig is het. Er zit zoveel in, niet in een paar woorden samen te vatten… Vooral ook vaart , meeslepend dus. Het boek zindert nog na… Prachtig.

Marijke

*

‘Sara is uit(gelezen). Wat een prachtig boek. Ik moest er de eerste paar hoofdstukken inkomen. Maar de verhalen, de personages en de mooie onderwerpen die samenkomen hebben me geraakt. En wat herken ik me in Ceciel als oudste dochter. Dit boek gaat zeker nog resoneren de komende tijd met waar ik nu mee bezig ben.’

Mirjam

*

‘Ik heb Sara gisteren gelezen. Vond het onderhoudend, soms ontroerend en vooral het stuk in Rome erg leuk en interessant. Geef dat maar even door aan jullie Buuf.’

Zus van mijn buurman.

*

‘In Sara herken ik niet alleen veel familie gebruik/traditie want in zelfde soort katholiek gezin grootgebracht (met broer priester die net 80 werd en overleden zusje waar nooit over gesproken werd…veel andere gelijkenis ook in redeneringen en discussies tussen gezinsleden). Opnieuw kon ik de opbouw van je roman scenario-matig heel erg appreciëren: nodige spanning erin gehouden – je kent het literatuur vak en je taal is zo nauwgezet en mooi uitgekozen, net zoals ik dat ontdekte in je vorig werk.’ Cecilia * ‘Net Sara in één stuk uitgelezen. Ik vond het prachtig…’

Eline

*

‘Ben op pagina 119. Wat is hoofdstuk 6 ontroerend! Die worsteling om elkaar te vinden, die wederzijdse eenzaamheid…’ ‘Vanochtend Sara uitgelezen. Het is je gelukt om mij van begin tot eind geboeid te houden. Het dramatische einde verraste en ontroerde me. De zelfanalyse van Ceciel, haar reflecties en haar onvoorwaardelijke liefde voor Christie maken Sara tot een uiterst persoonlijk document.’

Eric

*

‘Een rijk boek. Er worden veel thema’s door elkaar geweven, op zo’n manier dat ik steeds verder wil lezen. En net als ik begin te denken ‘Ceciel je zit toch wel erg vast in jouw kijk op je broer”, geeft Christie stem aan mijn irritatie. Knap. Klasse.’

Anita

*

‘Met veel plezier heb ik Sara in één ruk uitgelezen, Ik wil je bedanken voor dit aangrijpende verhaal van een familie. Je hebt me in het hart geraakt.’

Nanky

*

‘Lof voor een prachtig geschreven roman met heel veel herkenningspunten in de familieverhoudingen, de houding van de katholieke kerk en van de priesters. We zijn nog lang niet klaar met dit verleden, maar jij hebt met Sara een goede bijdrage geleverd!’

Elly M.

*

‘Ik moest huilen. M’n hele jeugd kwam terug. Wat een geweldig verhaal. Bij ons is nooit gesproken over het overlijden van een broertje. Toch wist ik het.’

Ton K.

*

‘Ik heb Sara gretig uitgelezen en heb bijzonder genoten van de beeldende en precieze beschrijvingen. Je weet heel genuanceerd een grote wereld op te roepen.’

Magda M.

*

‘Het is beeldend proza en geschikt als filmscript. De manier waarop de personages beschreven zijn, zijn typisch An: scherpe waarneming, mededogen, normerend maar volop zelfcorrectie.’

Jos H.

*

‘De relatie van de vertelster Ceciel met haar lief Christi en de power die daarvan uitgaat vind ik mooi.’

Leon v.d. G.

*

‘Wat heb jij een aangrijpend, prachtig boek geschreven. Ik heb het net uit en zit nog met een brok in mijn keel het te “verteren”. Ik las veel herkenbaars in je boek, vooral de verwijdering van mijn lievelingsbroer, die kortgeleden overleed. Hij veranderde in een zelfingenomen, kille vreemdeling met wie geen gesprek mogelijk was. Nu ik het boek uit heb, begrijp ik de foto van het weefsel op het omslag.’

Reina 

*