MENU An Luttikholt
Uitgeven in eigen beheer

Sara is in eigen beheer 200 keer gedrukt en heeft een isbn-nummer. Het formaat voldoet aan de actuele voorschriften, de redactie is door een ervaren professional uitgevoerd. De vormgeving ook. Een uitgave die voldoet aan actuele normen. Uitgeven in eigen beheer is een keuze, omdat de contacten met uitgevers en agenten op niets uitlopen. Hieronder een procesverslag van mijn avonturen op dit gebied.

*

Sebes Bisseling Kleuver Literary Agency is een gerenommeerd agentschap met een mooie lijst auteurs onder wie Manon Uphoff en Anja Meulenbelt. Met Manon, mijn steun en toeverlaat bij mijn schrijfwerk, maak ik in 2023 een plannetje om dit agentschap te interesseren voor Bloed spreekt. We schrijven een synopsis, een bio over mij, we kiezen een mooi hoofdstuk uit en sturen alles met een aanbeveling van Manon naar het agentschap. Nooit, nooit iets terug gehoord. Zelfs niet een berichtje dat alles is aangekomen. Dan denk ik nog: ze zijn daar hartstikke druk, dus ik geef ze nog even de tijd. Manon zoekt bijna een jaar later contact en vraagt waarom er geen reactie komt. Eén zin is het antwoord: ‘Die mevrouw moet in haar spambox kijken.’ 
Woest word ik hiervan, niet omdat ik niet tegen een afwijzing kan, maar om de lompheid, ook naar Manon. Bloed spreekt geef ik in eigen beheer uit en is verschenen op 1 maart 2024.

Een wedstrijd door hetzelfde agentschap uitgeschreven lijkt aanlokkelijk, al weet ik dat het hun manier is om de markt af te romen op zoek naar talent. Op hun voorwaarden stuur ik een deel van een manuscript in. Een lullig briefje als reactie ter bevestiging van mijn inzending. Kan gebeuren, misschien heel veel inzendingen ontvangen. Uiteindelijk een briefje. 

‘Beste inzender, we hebben uw werk besproken, maar helaas (…) Het spijt ons (…) Vanwege de enorme hoeveelheid (…) kan er over de uitkomst helaas niet worden gecorrespondeerd…’ 

Een net briefje, maar onpersoonlijk. Stiekem denk ik dat ze alleen naar mijn geboortejaar hebben gekeken en geen letter hebben gelezen, omdat ze een debuut van een bijna tachtigjarige vrouw niet aandurven. In de periode 2020-2024 hebben slechts zeven mensen, vier vrouwen en drie mannen, na hun tachtigste gedebuteerd met een roman, enkelen van hen hebben eerder gepubliceerd als wetenschapper. De oudste was 971.

*

Rechtstreeks naar een uitgever? 
Op de site van een uitgever lees ik dat ze (voorlopig) geen manuscripten aannemen. Bij een andere: ‘Verwacht geen antwoord van ons,’ bij weer een ander: ‘Of we op uw inzending reageren weten we niet.’ Op de site van Chaos, een kleine intersectionele, feministische uitgeverij, opgericht in 2017, (geraadpleegd op 12 augustus 2026) staat de volgende tekst:

‘Helaas, je kunt geen ongevraagde manuscripten naar ons opsturen. We zijn een kleine uitgeverij en hebben daar daarom niet de capaciteit voor. Het heeft dus ook geen zin ons op te bellen of je manuscript bij ons in de brievenbus te gooien.’

Na deze ervaringen weet ik weer waarom we vijftig jaar geleden Feministische uitgeverij Sara hebben opgericht.

*

De conclusie kan niet anders zijn dat ik het moet hebben van persoonlijke contacten met (potentiële) lezers, van mijn netwerk en van de feedback van mijn lezers op mijn vertellingen. De reacties op mijn uitgaves plaats ik met ieders toestemming op mijn site. Mails stuur ik naar een brede kring mogelijk geïnteresseerden, ik plaats berichten op LinkedIn, stuur apps, enzovoort. Dat leidt tot bestellingen, maar dat wil ik niet te veel doen om geen irritatie te wekken.. Deze pr-acties lijken me alleen relevant als een nieuwe titel in aantocht is of als ik mensen erop wil wijzen dat nog een aantal exemplaren te koop is van een van mijn boeken.

Zo hebben lezers massaal gereageerd op Sara, ook mensen die ik niet persoonlijk ken. Dat is hartverwarmend en stimulerend. Het is de aandacht die zij aan het commentaar besteden, de afgewogen woordkeus maar het zijn vooral de emoties die Sara bij hen oproept, daar is het mij om te doen. ‘Je krijgt het weer voor elkaar om mij aan het huilen te krijgen.’ Nog belangrijker vind ik als auteur dat elke emotie wordt gekoppeld aan de thema’s die ik in Sara aansnijd. 

‘Inmiddels heb ik Sara talloze keren uitgeleend aan vriendinnen, mijn zus en een aantal buurvrouwen. Met name voor vrouwen met een katholieke achtergrond heeft het boek veel impact. Knap hoor dat je zoveel weet los te maken.’ 

Maar ik wil ook graag commentaar van mensen die professioneel boeken beoordelen. In de hoop dat mijn werk zo een breder publiek krijgt. Zelfs negatief commentaar is welkom, dan weet ik waar ik aan toe ben. Daarom schrijf ik vrouwelijke recensenten van dagbladen aan, stuur een pdf van Sara mee en vraag ze mijn boek te lezen en te becommentariëren. Van één persoon krijg ik antwoord via het secretariaat: ‘Mevrouw X zal niet op uw verzoek ingaan…’ De rest reageert eenvoudigweg niet. Ik heb overwogen ze aan te bieden te betalen voor hun werk, maar dit gaat natuurlijk ten koste van hun onafhankelijkheid.

Dan stuur ik begin mei 2026 een mail naar Maaike Meijer, hoogleraar Genderstudies, schrijver, spreker, coach. Jurylid Librisprijs 2027 en voorzitter van de jury van de P.C. Hooft-prijs. 

‘Ik ben op zoek naar een onafhankelijk oordeel van een deskundige over mijn vertelling Sara. Zou jij dat willen doen?’ 

Binnen een uur een reactie.‘Ja hoor, stuur maar door.’ 

Op 16 juli 2026 ontvang ik haar commentaar.

‘Uit!
Prachtig! 
Spannend en goed geschreven. 
Zelf van katholieken huize herken ik in de eerste plaats zoveel en ik realiseer me dat over deze situatie – een broer die priester wordt en wat dat in een gezin betekent – bij mijn weten nog geen roman bestaat. 
Ook de vrouwenrelatie is erg mooi en een belangrijk thema steeds die sociale verschillen en hoe daarmee om te gaan.
Ik ben blij dat dit boek er is.

Hartelijks
Maaike

PS. Foutje; Het is M. Vasalis (alleen de initiaal) en niet Maria! (Dat misverstand is sinds een Vlaamse neerlandica ermee begonnen is onuitroeibaar geworden. Het invullen van een pseudoniem kan niet (want waarom dan niet Monique of Merel Vasalis).’

(Dit commentaar staat met haar toestemming op deze site. )

*

De boekhandel?
De boekhandel benaderen is misschien een goed idee2, dat doen uitgevers immers ook. Niet zo lang geleden stapte ik een boekwinkel in Zutphen binnen en sprak daar de bedrijfsleidster. 

‘Nee, boeken in eigen beheer uitgegeven kopen we niet in… Misschien, nu ik u gezien heb uw boek wel.’ 

Ik vroeg haar nog of ze boeken zou inkopen van uitgeverij Chaos (Utrecht), opgericht in 2017. ‘Nee’, was haar antwoord, ‘te risicovol’.

Mijn eigen boekwinkel misschien?
Bij de verantwoordelijke bedrijfsleider van mijn boekwinkel in Hilversum reken ik een kop koffie af. Dit is mijn kans.

‘Nu ik je toch zie, ik heb een roman geschreven en in eigen beheer uitgegeven, zou je vijf exemplaren in de winkel willen leggen? Als ze niet verkocht worden neem ik ze natuurlijk weer terug.’
‘Dat doen we niet?’
‘O, waarom niet… ?’
‘Alles wat in eigen beheer is uitgekomen staat jaren in de winkel. Het verkoopt niet… Ik begin er niet meer aan.’
‘Jammer. Ik heb tweehonderd exemplaren laten drukken en ik heb er nog twintig.’
Hij kijkt me ongelovig aan… ‘Dat is netjes. Dat is héél netjes.’
‘Ja. Weet je… Wie weet vind je Sara wel heel mooi, het is mijn boek, ik ben een klant, plaatsgenoot, misschien wil je een risico nemen. Ik kom morgen een exemplaar brengen.’
‘Dan moet ik het lezen.’
‘Ja, natuurlijk.’
‘Daar heb ik geen tijd voor.’ 

Nu kijk ik hem ongelovig aan en verlaat de winkel.

Mag ik nu echt concluderen dat mijn boekhandelaar geen tijd heeft om te lezen? Kort daarna breng ik een exemplaar van Sara naar de winkel te zijner attentie. We zijn ruim een maand verder. Nog geen reactie gehad. Tijd voor een kop koffie daar. 

*

Een enthousiaste lezeres van Sara legt contact met me: ‘An, vind je het goed dat ik met je boek naar mijn boekwinkel in Bussum ga? Ik ben zo enthousiast, meer mensen moeten dit lezen.’

‘Geweldig. Doen. Graag.’ Ik vertel kort wat me op dit punt is overkomen. Maakt haar niet uit. ‘Ik ga er gewoon op af.’ 

*

Op de avond van de presentatie van Sara (24.01.26) op het nos-journaal een item over Het Boekenspektakel, een initiatief van de Bibliotheek Utrecht. Een vriendin wees me er eerder op.

‘Het boekenspektakel is de uitgelezen kans voor jouw onuitgegeven boek, verhaal of manuscript… Wij geven jouw boek een plek in de bieb. Het maakt niet uit waar je woont of hoe oud je bent. We nemen jouw boek met liefde in ontvangst. Boeken inleveren kan dagelijks tussen 14.00-17.00 uur.’

Inderdaad met liefde. Het duurt even voordat we aan de beurt zijn, maar dan is er alle tijd. Sara en Proeven worden van uitgebreid bekeken en overladen met complimenten. Of ik een formuliertje per boek wil invullen. Maar natuurlijk. Elk boek gaat in een aparte witte, glimmende tas met daarop het ingevulde formulier en wordt opgehangen in rekken. Het genoegen waarmee dat gebeurt! Ik ben onder de indruk. Deze mensen houden van boeken, ze houden van lezen en ze willen lezers in contact brengen met boeken. Alles in het geheel klopt: ontwerp, inrichting, de houding van de vrijwilligers achter de tafel. Een warm bad. Opgewekt vertrek ik weer naar mijn schrijftafel.

Daar blijft het niet bij. In april ontvang ik een mail.

‘Van Het Boekenspektakel heeft een lezer jouw boek gelezen… Met boekspektakel brengen we schrijvers en lezers met elkaar in contact, en deze handgeschreven reactie is daar een mooi voorbeeld van.

Een boeiende inkijk in het katholieke gezinsleven in de vorige eeuw! Zeker voor iemand die het Roomse leven zelf niet heeft ervaren.

De impact van een zoon, broer als priester op het gezin, maar ook de strijd om jezelf te kunnen worden wordt mooi weergegeven. Het zwijgen over het verlies van het doodgeboren kindje Sara heb ik niet helemaal begrepen. Waarom dat zwijgen? Ging dat echt zo?

Het boek leest vlot en is overzichtelijk geschreven. Bedankt.

Later nog meer reacties via Het Boekenspektakel, ook op Proeven, mijn eerste uitgave in eigen beheer.

‘Hoi An,

Ik heb met veel plezier je drie vertellingen gelezen. Eigenlijk ben ik niet zo’n fan van (korte) verhalen. Ik dompel me het liefst langdurig onder in het leven van de hoofdpersoon. Jouw boek is het bewijs dat het toch kan werken: in korte tijd weet jij het leven van de personages zo te schetsen dat ik mee kan leven en het gevoel heb dat ik ze écht ken. Mooi gedaan.

Jenny L.’

‘Mooi boek! Het verhaal grijpt je aan, de pijn is voelbaar. De afstand door religie en onverwerkt verleden is iets van alle tijden en komt in zoveel soorten en maten voor dat dit verhaal niets anders kan dan je bezighouden. Bedankt voor het delen van Sara.’ 

Ook een getypt berichtje met de inhoud: ‘Helaas heeft de lezer geen feedback achtergelaten,’ en een hele speciale:

 ‘Ik heb het boek meegenomen, vast van plan om te lezen, maar het is er niet van gekomen. Jammer. Waarschijnlijk een reactie waarop je niet zit te wachten…’ 

*

De openbare bibliotheken? 
Veel lezers zeiden dat ik mijn boeken bij de bibliotheken moet aanbieden. Goed idee, ik stuur twee exemplaren van Sara met een begeleidende brief naar nbd biblion, de instantie in Zoetermeer die zich bezighoudt met het recenseren van boeken ten behoeve van de bibliotheken in Nederland. Hier wordt bepaald welke boeken in de plaatselijke bibliotheken worden ondergebracht.

De reactie per mail op mijn zending is de volgende:

‘Enige tijd geleden ontvingen wij van u (meerdere) recensie-exemplaren. Hartelijk dank daarvoor. 
…
Jaarlijks verschijnen er ongeveer 25.000 uitgaven. nbd biblion neemt hiervan circa 15.000 uitgaven op in het aanbod voor de openbare bibliotheken.
Helaas moeten wij u meedelen dat uw uitgave niet wordt opgenomen in ons aanbod. De reden hiervoor is dat wij, op basis van onze ervaring, weinig belangstelling verwachten van de gemiddelde openbare bibliotheek.

Met vriendelijke groet. 

(…)

Niet geselecteerde recensie-exemplaren sturen wij niet retour.’

Zonder een enkele inhoudelijke opmerking kan ik me hierbij niet  neerleggen. Ik waag er een mail tweede aan. Essentie van de tekst:

‘Dit is natuurlijk een teleurstellend antwoord. Temeer daar mijn lezers juist melden dat Sara heel geschikt is voor de openbare bibliotheek. “Jouw boek verdient een groter lezerspubliek.” Op mijn site vindt u meer informatie (…) en reacties van lezers.’

Antwoord: 

‘Mocht er landelijk veel aandacht komen voor uw uitgave dan horen we het graag. Dan willen we graag onze beslissing herzien.’

Steeds dezelfde cirkel: u bent niet bekend, wij gaan u niet bekend maken, want u bent niet bekend.

*

Bij de KB nationale bibliotheek in Den Haag staan alle in Nederland verschenen boeken in kasten. Het is een feestje daarnaartoe te gaan en mijn boeken te overhandigen. De mensen die daar werken houden van boeken, dat blijkt uit alles; ze bekijken ze met aandacht, betasten ze aan alle kanten en zeggen er iets aardigs over. Nemen ze met plezier in ontvangst. Op de foto hieronder zie je dat ik mijn eerste drie breng. Ook Sara staat daar nu. 

*

Op naar de bibliotheek in Hilversum. Achter de balie staan een dame en een heer. Ik vraag of Sara hier uitgeleend kan worden. Helaas, helaas, kan alleen via nbd biblion. Als ik over mijn ervaring vertel kijken ze me meewarig aan. ‘Hebben wij geen invloed op.’ 
Ik probeer nog het volgende ijzertje in het vuur te mikken. ‘Ik woon hier om de hoek, het is toch niet meer dan logisch dat mijn werk hier ligt?’ De dame voelt wel iets voor mijn redenering, pakt een briefje en vraagt me mijn naam, adres en telefoonnummer op te schrijven. Mijn website-adres voeg ik ook toe. Ze gaat het bespreken. Aardig natuurlijk. Nooit meer wat gehoord.

Na dit soort ervaringen maak ik een lange wandeling of verlustig me in de stad aan koffie met appeltaart en stort me bij thuiskomst op het schrijven van de volgende vertelling.

*

Hoe nu verder?

Mijn plannen voor de pr bij de uitgave van De aarde laat zich niet dwingen, het boek dat in het najaar van 2027 of in het voorjaar van 2028 verschijnt? 
Omdat deze roman gaat over migratie en duurzaamheid wil ik contact zoeken met een landelijke instantie die prominent met dit onderwerp bezig is en waar ik iemand ken. Om te bespreken of mijn verhaal vanuit deze organisatie aandacht kan krijgen. We gaan het zien. Fijn dat ik hier zelf binnenkom en niet een mailtje. 

Andere mogelijkheid: ik start zelf een uitgeverij en laat een nog te bepalen aantal exemplaren van De aarde laat zich niet dwingen drukken en verspreiden via het Centraal Boekhuis (cb) te Culemborg3. Met het cb heb ik tegen die tijd een contract gesloten over de kosten en wat er gebeurt met mijn boeken, die via deze (enorme) opslagruimte in feite  alleen worden verplaatst. Dozen boeken worden op mijn verzoek door de drukker bij het cb bezorgd. Daar kan elke boekhandelaar boeken bestellen, die op vaste tijdstippen worden afgeleverd bij de betreffende winkel om te worden verkocht. Het cb is als het ware een doorgeefluik voor heel veel boeken. Het is aan mij te zorgen dat boekwinkels in Nederland en België mijn titels dus bestellen bij het CB. Daarvoor is pr nodig. Hoe? 

Op de presentatie van een nieuwe titel geen boeken verkopen maar iedereen vragen naar de eigen boekwinkel te gaan en daar mijn boek te bestellen? Dat is riskant, maar het proberen waard. Dan moet ik blijven doen wat ik nu al doe: mails versturen, reacties van lezers op LinkedIn plaatsen, mijn site onderhouden en wijzigingen van enige betekenis daar melden. LinkedIn wordt door veel van mijn potentiële lezers niet bezocht, want het is een onderdeel van Microsoft. Mensen die zeggen dat ik hoe dan ook op Facebook en X moet met mijn berichten staar ik wat wezenloos aan. Wil ik dat?
De mogelijkheden zijn dus beperkt. Misschien moet ik het vooral hebben van persoonlijk contact, via gebruik van mijn netwerk.

 €€€

Dan de financiële kant van de uitgave in eigen beheer. De prijs van Sara is gelijk aan de kostprijs4, € 23,99. Wat ik erop toeleg is beperkt. De verzendkosten per boek vind ik nu al erg hoog, elke keer als ik € 5,70 aftik denk ik ‘dat is veel’, bijna een kwart van de prijs van het boek komt er nog eens bij. (En dat bedrag dreigt in de toekomst nog veel hoger te worden.) Alleen de kosten van het verzenden zelf breng ik in rekening, niet de kosten van de enveloppe, de nota, de stickers, enzovoort. Dat valt onder pr en bedrijfskosten en zijn onderdeel van de prijs van het boek. Om de verzendkosten te drukken heb ik ervoor gekozen het boek minder zwaar te maken – geen hardcover meer en het aantal pagina’s beperken. (De busjes die door onze straten racen bezorgen ‘gratis’; we weten al heel lang dat dit niet bestaat. Het voorbeeld van het verzenden van een boek maakt duidelijk hoe bizar dat ‘gratis’ is.) 
Het werk dat gedaan moet worden om de boeken te verspreiden is vooral leuk. Met een vriendin zitten we in mijn huis tussen de boeken, leggen er nota’s in, stoppen ze in een bijpassende enveloppe met sticker, maken verkooplijsten. Dozen die meegaan naar de presentatie, doos die klaarstaat voor verzending. Op naar het Post-nl-punt in Hilversum en verzenden maar.

Checken of de nota’s zijn betaald? Is geen werk, zonder uitzondering worden alle nota’s binnen een week en meestal binnen een dag voldaan. Na de presentatie in januari blijven de bestellingen binnenkomen. Die zijn gemakkelijk te behappen, elke keer met een rugzakje naar het Post-punt. ‘Annie heeft een eigen winkeltje.’

Dan is er nog een laatste kostenplaatje. Wie verdient wat aan de uitgave en verkoop van een boek? Zie het staatje5. De auteur ontvangt bij de verkoop van een boek van € 25,00 een bedrag van 2,30 bij een eerste druk, is afhankelijk van de grootte van die oplage en of er herdrukken komen.

Deze website is mijn platform. Dank beste lezer dat je hier bent. Van jou moet ik het hebben. Aan De aarde laat zich niet dwingen, de lusten en lasten van migratie, werk ik nu. Met hart en ziel. Het verschijnt eind 2027 of voorjaar 2028. Als je hierop [deze verwijzing] klikt kun je in concept een deel van hoofdstuk 6 lezen.

Foto’s van bezoek aan Bibliotheek Utrecht

Foto’s: Anita Aerts.

  1. Er zijn getallen van het aantal debutanten per jaar bekend uitgesplitst naar herkomst, per uitgeverij, genre. Over leeftijd wordt vermeld: 1 debutant van wie het geboortejaar ligt tussen 1920-1929 (de auteur is dan tussen 80 en 90 jaar oud omdat het onderzoek loop tot 2012, 7 in de periode 1930-1939, 7 in de periode 1940-1949 en 19 in de periode 1950-1959, enzovoorts. Het eindigt met 27 debutanten geboren in de periode 1980-1989 en 2 in de periode 1990-1999. Het onderzoek gaat over de periode 2001-2012. De tekst is geschreven door Wilma van der Pennen en verschenen bij dbnl 
    In Schrijven online (13 nov 2010) lezen we: ‘Er zijn weinig schrijvers die op latere leeftijd debuteren. Is dat toeval of hebben uitgevers geen zin in een vijftiger?’ 
    Grappig te vermelden dat Mies Bouwman en Aart Staartjes op hoge leeftijd debuteerden.

    Interessant is ook op te maken dat een aantal vrouwelijke schrijfsters op latere leeftijd publiceerden: Maria Dermoût (62), Til Brugman (63) en Frida Vogels (62). Bron: dbnl  ↩︎
  2. Er zijn in Nederland 640 boekhandels en 1515 verkooppunten van boeken (Stichting Lezen). ↩︎
  3. In Nederland bestaat het Centraal Boekhuis (Culemborg), daar liggen alle boeken met een isbn-nummer opgeslagen, die van daar worden verzonden naar de boekhandels. Zie de gele vrachtwagens die door het land reizen. In deze giga-hal werken uitgevers en boekhandelaren samen (al kost dat beide partijen behoorlijk wat geld; dus onverkoopbare boeken leveren verlies op). Bolcom doet hetzelfde en is een grote concurrent van de boekhandelaar. Koop daarom je boeken bij de plaatselijke boekwinkel.  ↩︎
  4. Redactie: 1500,00
    Vormgeving: 830,00
    Drukkosten: 1500,00
    ISBN: 150,00
    Kosten PR en bedrijfskosten: 800,00
    (Enveloppen, stickers, printerette)
    Bedrijfskosten 
    Totaal 4800,00 : 200 =  24,00
    Sara kost 23,99 euro. .
    Als ik alle 200 exemplaren verkoop sta ik quitte. Dat gaat lukken. Hoewel, zo’n twintig exemplaren geef ik weg ivm de PR. Dat is het bedrag dat ik erop toeleg. (20X23,99).   ↩︎
  5. Voorbeeld.
    Verkoopprijs. 25,00
    Boekhandel.   10,50
    Distributie        1,75
    Auteur              2,30
    Uitgever.         10,45
    De grootte van de oplage is bepalend voor het bedrag dat een auteur uiteindelijk verdient. Maar ook of er herdrukken komen, want daarvan wordt het percentage steeds hoger.    ↩︎