In 1963 ben ik als zeventienjarige begonnen aan de NXX-opleiding, een lerarenopleiding op HBO-niveau. In de vier jaar in Doetinchem is bij mij een vuurtje gaan branden, ik ontdek dat ik het leuk vind om mensen iets te leren. 

Met dat diploma kan ik in 1967 verder in het vormingswerk voor werkende jongeren. Die ervaring wordt de opstap naar vormingswerk in Internaatsverband. Op volkshogeschool Drakenburgh (1969-1975) leer ik hoe je met groepen werkt, ik leer mezelf beter kennen, ontdek ik diepere drijfveren en heb ambities. Wat heerlijk: ik kan iets, ik ben iemand. In de Vrouwen-leerdagen die we vanaf 1972 met andere partijen organiseren wordt het feministische vuurtje opgepord. 

In die periode volg ik de Voorgezette opleiding voor maatschappelijk werkers op het IVABO. Dat wordt na mijn studie daar mijn volgende werkplek, ik ben lid van het Vrouwenteam. Voor die twee-jarige post-HBO-opleiding (parttime) voor maatschappelijk werkers ontwerpen we de zelf-programmerende leergroep. We leiden maatschappelijk werksters op die aan het einde van de opleiding in staat zijn nieuwe zelfontwikkelde methoden toe te passen met hun meestal vrouwelijke cliënten. Essentie: maatschappelijk werksters werken met een aanpak die aansluit bij de problemen van cliënten in plaats van methoden te gebruiken die gedacht zijn vanuit het perspectief van mannen.

De didactiek die we uitvinden (en die ik opschrijf) lijkt erg veel op wat we later ‘zelfsturing’ , ‘zelfhulp’ en ‘action learning’ zijn gaan noemen. In onze eigen team werken we ook met die aanpak: we spreken elkaar aan op kracht en mogelijkheden. Een doosje in een doosje, in een doosje: zoals we willen dat met cliënten wordt gewerkt zo werken we met studenten, met elkaar. Door hierop te reflecteren verbeteren we de aanpak. Een fantastisch tijd. In mijn afscheidsspeech in 1990 zei ik: ‘Ik gun iedere professional een team als dit Vrouwenteam’. 

In die periode volg ik de een-jarige parttime supervisoren-opleiding.

In die periode ben ik betrokken bij de oprichting van Feministische uitgeverij Sara, helaas maak ik ook de ondergang mee. Daarnaast volg ik trainingen van allerlei aard.

Het freelance-werk met Anita Aerts, naast ons werk op het IVABO, neemt dusdanige vormen aan dat we in 1983 het organisatieadviesbureau Aerts&Luttikholt starten. In die periode volg ik een twee-jarige opleiding bij het SIOO, die opleidingen in organisatie- en veranderkunde verzorgt. Ik neem ontslag bij het IVAB0 (nu Hogeschool van Amsterdam) en werk als adviseur en coach binnen dat bureau. Na tien jaar intens samenwerken gaan Anita en ik onze eigen weg. We gaan verder op eigen benen.

Binnen mijn eigen bureau werk ik als adviseur, opleider en coach. Later ook als interim-manager. In dit werk kan ik alle expertise samenbrengen. Voor het interim-werk leer ik van mijn werk als coach van managers en omgekeerd. Er is geen einde aan mijn leerproces. Dat bureau bestaat nog steeds ook al werk ik nu alleen nog als coach en doe ik andere activiteiten.

Schrijven wordt mijn eerste natuur als ik ontdek dat complexe werksituaties doorzichtiger worden als ik  er woorden aan geef en de tijd neem om ze op schrift te stellen. In eerste instantie alleen voor mezelf, later voor collega’s. Bij feministische uitgeverij Sara verschillen twee publicaties van mijn hand  – non fictie – waarvan Van huis uit, werken in vrouwengroepen (1980) meerdere drukken kende en in het Duits is vertaald. Ook Leren onderwijzen (1987),  is goed verkocht.

Daarna schreef ik artikelen in vakbladen, werkgerelateerde rapportages en vlugschriften: Op vandaag (2004), over de eerste fase borstkanker bij Hanneke* en Onzichtbaar Kleed (2012), een verslag van een endometriose-operatie die ik zelf moest ondergaan.

Deze vlugschriften en het overlijden van Hanneke in 2013 zijn de aanleiding om in 2014 en 2015 cursussen Fictie bij Editio te volgen. Daar is Manon Uphoff een van mijn tutoren. Die begeleiding is voor mij de stimulans door te gaan met verhalen maken. Schrijven blijkt een fascinerend proces. Het biedt de mogelijkheid om grote eigen ervaringen in een andere personages en in nieuwe context te plaatsen. Dat geeft afstand, werkt helend en leidt ook nog eens tot een totaal nieuwe vertelling. Fictie schrijven is voor mij een levensvervulling en dagelijks routine geworden. Met Manon als coach, Katrien de Klein als vaste redacteur, Alf als vaste vormgever en enkele trouwe mee-lezers als stut en steun

Proeven (2016), een bundel met drie verhalen en Met de jaren (2019) zijnin eigen beheer gedrukt en in mijn eigen netwerk uitgedeeld. Met Bloed spreekt (2024) bereik ik een iets groter publiek en ik verkoop ze, een manier om mezelf als auteur serieus te nemen. Sara is eind januari 2026 uitgekomen.

Op de lagere school genoot ik van strafwerk schrijven, het was het ritme van de pen over het papier dat me inspireerde en bijbleef. Op de HBS schreef ik boven achter mijn tafeltje een opstel over de regen. Stomverbaasd dat het buiten niet regende, zo had ik me ingeleefd. Daar is waarschijnlijk de kiem gelegd.
Zie hiervoor onder: SCHRIJVEN

Verder lezen: Actueel werk, Coachen en Het schrijven van een cv.